Restauratieatelier Heerewaarden

Home Nieuws Over ons Klokken en instrumenten Metalen voorwerpen Vergulden Röntgenonderzoek Archeologie Onderwijsmodellen Cursus edelsmeden Contact

Lid Restauratoren Nederland


Lid Voia

De toepassing van röntgentechnieken bij het determineren en restaureren van  archeologische en historische objecten



Eén van de grote voordelen van röntgentechnieken voor de conservering en restauratie van objecten is dat er non-destructief gewerkt wordt. De technieken kunnen voor verschillende doeleinden ingezet worden:


Determineren


Archeologisch: De determinatie van metalen voorwerpen uit archeologische context kan op relatief korte termijn plaatsvinden, zonder dat voorwerpen uitgeprepareerd hoeven te worden. Vooral voor metaal met grote corrosiekorsten is dit een voordeel.

Belangrijke vondsten kunnen snel ontdekt worden. Ook is detectie van details mogelijk, zoals meestertekens op messen. Dit laatste is afhankelijk van de conditie van het mes en de gebruikte materialen.

Andere productietechnieken, zoals onder meer damacering en incrustatie (inleg van metaal in metaal) kunnen ontdekt worden.


Behandelingsvoorstel A t/m D:

Afhankelijk van context, zeldzaamheid en de conditie van het object wordt een behandelingsvoorstel gegeven. Dit loopt uiteen van topstukken die in een museum thuishoren tot objecten als spijkers, die in principe gemeten worden en een bulkconservering ondergaan. Bij de (röntgen)-determinatie wordt meestal een behandelingsvoorstel gegeven met de lettercodes A, B, C en D, waarbij A museaal restaureren betekent en D meten en wegen.


Conditie bepaling


Archeologisch: De context van het object is van belang voor de archeologische interpretatie. Als een voorwerp op basis van de context geselecteerd wordt voor restauratie, moet de conditie van het object bekeken worden alvorens een behandelingsvoorstel te maken. De conditie kan mede bepaald worden met behulp van röntgenonderzoek. Zwakke plekken kunnen voorafgaand aan de restauratie bekeken worden. Mocht de conditie van een voorwerp te slecht zijn om het voorwerp te kunnen restaureren, dan is op basis van het röntgen onderzoek een reconstructietekening vaak wel mogelijk.


Historisch: Bij historische objecten kan het van belang zijn de interne structuur met behulp van röntgentechnieken te onderzoeken. Vooral bij objecten die vervaardigd zijn uit verschillende materialen kunnen problemen ontstaan als die materialen verouderen en elkaar beïnvloeden. Eén van de materialen kan bijvoorbeeld corroderen en daardoor uitzetten. Dit kan schade aan de andere materialen van het object veroorzaken.


Materiaalbepaling / Detectie verschillende materialen


Archeologisch en historisch: Röntgenstraling geeft een neerslag op de ontvanger in grijstinten. Deze grijstinten zijn een weergave van de massa van het object op het punt waar gekeken wordt. Zo is het mogelijk om het inlegwerk van bijvoorbeeld zilver in een ijzeren merovingisch beslagstuk (van ijzer) te ontdekken, omdat zilver een hoger soortelijk gewicht heeft dan ijzer. Hierdoor zal het inlegwerk donkerder zijn op de print of het fotonegatief.






























De kennis van de massaverschillen is ook te gebruiken voor de detectie van andere materialen. Dat wat zichtbaar is met röntgen is wel afhankelijk van de conditie van de stukken. Bij nieuwe en historische objecten kunnen de materiaalverschillen en de verschillen in dikte duidelijker zichtbaar zijn dan bij de archeologische vondsten. Voor de materialen van archeologische vondsten zijn de volgende opmerkingen te maken:







Metaalslakken onderzoek /hamerslagdetectie


Archeologisch: Metaalslakken zijn goed herkenbaar met röntgen. Ze geven een duidelijk ’wolkiger’ beeld dan ijzeren voorwerpen, waar de smeedstructuur zichtbaar is.

Het verschil tussen productieslakken en smeedslakken wordt in een later stadium bepaald.

Bij de smeedslakken behoort onder meer de hamerslag. Dit zijn zeer kleine deeltjes, die wegspringen als vloeibaar metaal tijdens het smeden. Ze zijn tot ongeveer drie millimeter in doorsnede. Ze zijn overal waar smeedactiviteiten geweest zijn aanwezig in het archeologische loopoppervlak. Ze zijn vrijwel zeker aanwezig in de grondmonsters die ter plekke genomen worden. De hamerslag kan gemakkelijk met een magneet gevonden worden. Een andere methode is het doorlichten van de monsterzakken met röntgen. De hamerslag is zichtbaar als donkere puntjes in het grondmonster.



Historische klokken


De houten kasten van klokken uit de 17de en de 18de eeuw zijn vaak beschilderd met ornamenten die modegevoelig waren. Ze werden daarom wel eens overgeschilderd. Omdat de historische verven zware metalen bevatten (denk bijvoorbeeld aan loodwit) kunnen oude schilderingen ontdekt worden zonder een bovenliggende schildering te verwijderen.

De opbouw van een houten klokkast, deuvels of spijkers, worden duidelijk zichtbaar gemaakt.


Cultureel erfgoed

Detectie van eerdere aanvullingen, vervalsingen, zoals de historisch interessante zeemeerminnen uit rariteitenkabinetten uit de 17de en de 18de eeuw.


Literatuur


Lang, J. and A. Middleton (eds), 1997: Radiography of Cultural Material, Oxford


O’Connor, S. and M.M. Brooks, 2007: X-radiography of textiles, dress and related objects, Oxford


Roo, de, T., 1974: Roentgen atlas of old dutch clocks, Alkmaar



Determinatie archeologisch materiaal: ijzeren spijkers

Restauratieatelier Heerewaarden  2013